Tiểu thuyết ảo giác …

Dạo này mình rất khoái các tiểu thuyết dạng ảo giác … Xa xôi thì có Bóng đè, gần đây thì có Ngày Hoàng Đạo (Đêm Thánh Nhân) ….

Cảm giác khi đọc những tiểu thuyết như vậy, luôn khiến cho mình lạc vào một thế giới hư ảo, các nhân vật luôn bộc lộ mình bằng giấc mơ đan xen giữa quá khứ và thực tại, vừa hư, vừa thực làm cho người đọc có cảm giác bị mê muội đi… Tất cả nhào quyện với nhau, lúc là hình, khi là bóng ..

Thật may mắn, bây giờ lại down được truyện Hư Thực của tác giả Phùng Văn Khai. Một tiểu thuyết rất lạ, không đầu, không cuối, không chương hồi, không rõ nhân vật chính, phụ ..tất cả đều được thể hiện bằng những giấc mơ ..

Mạn phép copy một bài chiêm nghiệm về tiểu thuyết này, Src: Báo CAND.

“Hư & thực” là cuốn tiểu thuyết mà những nhân vật trung tâm được trình bày như là sự phân thân nhằm thể nghiệm cho ý đồ nghệ thuật mổ xẻ những trạng thái tâm lý thông qua hàng loạt những giấc mơ. Khu rừng hoang vắng gần biên giới được tác giả chọn làm điểm xuất phát của hành trình đi tìm cảm hứng chỉ là không gian vật lý mang tính ước lệ.

Không gian nghệ thuật mới là điều kiện cần thiết để hình thành chuỗi hư cấu. Nó là một thứ đại lượng không xác định, được mở rộng ra nhiều chiều, nhiều vùng miền trên cái nền suy tưởng do hiệu ứng của những ảo giác đem lại. Vậy có thể xem đây là loại không gian giả định, luôn biến hóa, hoán vị theo trạng thái tâm lý hoặc tính chất các sự kiện của dòng ý thức.

Loại không gian ảo này luôn tiềm tàng năng lực dẫn dụ các ý tưởng, liên kết những chi tiết có vẻ như vô lý thành hợp lý. Không gian nghệ thuật ở đây còn có những đặc trưng khác là tiếp nối, đan xen, chồng chéo, không gian nhỏ lồng trong không gian lớn, đẩy người đọc vào những tình thế bất khả kháng.

Cùng với không gian ảo là thời gian hai chiều được kết nối trong mối quan hệ khá phức tạp trên cái trục hiện tại, quá khứ và tương lai mà xương sống của nó là những hồi ức được hình thành qua những giấc mơ.

Mỗi giấc mơ là một câu chuyện có kết cấu không hoàn chỉnh nhưng nội dung của nó lại hàm chứa một quan niệm nhân sinh, hay một triết lý về thế giới tự nhiên. Phần lớn những câu chuyện được dẫn ra trong tiểu thuyết đều là sản phẩm của ảo giác thuộc loại liêu trai nhưng không thể xem là vô lý trong cõi nhân gian.

Trên cơ sở những sự tích kỳ lạ và hệ thống nhân vật đầy cá tính, thông qua từng mẩu hồi ức, tác giả dẫn người đọc vào một mê cung mà ở đó ở mỗi ngóc ngách đều tiềm tàng sự đột biến chẳng những của trực giác mà còn làm đảo lộn những nhận thức lý tính.

Hệ thống nhân vật trong “Hư & thực” phần lớn đều là những nhân vật bí hiểm, luôn tách khỏi cộng đồng, sống cô lập ở những nơi hẻo lánh trong tình trạng đầu óc rất không bình thường. Số khác thì như những quái nhân, suy nghĩ thường vượt ra khỏi những khuôn khổ đạo đức quy ước, còn hành vi lại là một loạt những diễn biến phức tạp, bất ngờ, hoàn toàn không thể giải thích theo logic thông thường..

Nhân vật cô gái Người Rừng được tác giả nhắc đi nhắc lại nhiều lần là điển hình cho loại hình trên. Như vậy là, Người Rừng có hẳn một triết lý. Bản năng nguyên thủy, tự do dưới tán rừng, không bị câu thúc bởi bất cứ thứ định chế nào, Người Rừng tạo ra sự tương phản ngầm với thế giới văn minh. Ở đấy, con người bị nhiễm nhiều thói hư tật xấu vốn là nguồn gốc của tội ác.

Từ cô gái dã nhân, tác giả tìm về bản chất nguyên thủy của con người, tìm lời giải cho sự yên tĩnh của tâm hồn, khám phá những bí mật còn đang tiềm ẩn trong vô thức qua những cơn mơ đầy ảo giác chính là sự sự trở lại với cội rễ xưa của ý thức bản ngã, tìm ra các mối liên hệ giữa hiện thực và ảo giác, giữa hành vi và nhận thức.

Nhà văn họ Đào dường như là trung tâm kết nối của những mảnh đời thuộc đẳng cấp dưới đáy xã hội. Cái cách tả mối giao tình giữa họ Đào với các ả gái điếm trong buổi sinh nhật một nàng thật sự gây ấn tượng. Các cô gái giang hồ ở đây hiện ra như những kẻ lạc loài, bị cộng đồng ghẻ lạnh. Gái điếm ế khách, rủ nhau uống rượu giải sầu, còn văn sĩ thì gò mình bên chiếc máy tính cọc cạch viết những điều gan ruột về chính những điều anh ta trông thấy.

Tác giả miêu tả họ Đào như một ông thánh giữa bầy gái điếm xơ xác, tàn tạ nhưng vẫn ứng xử với nhau trên tình tương thân tương ái là một nét nhân văn đáng trọng: “Cuộc đời chúng em đây đã là bao nhiêu kho thực tế rồi cần gì phải đi tìm hiểu thêm ở đâu nữa. Chúng em sẽ kể về cuộc đời mình cho ông anh mà ghi chép lại cho đời sau, cho con cháu chúng nó biết, không mai kia chúng nó tưởng đời chúng mình sung sướng lắm, ăn không ngồi rồi, ăn trên ngồi trốc lắm phải không ông anh”.

Có thể nói, nghệ thuật xây dựng truyện của Phùng Văn Khai là hồi ức về những giấc mơ. Với “Hư & thực”, các chi tiết, hình ảnh luôn ở trạng thái phiếm định. Toàn bộ cuốn truyện được hình thành trên sự kiện của những ảo giác. Tác giả khai thác các sự kiện cùng với trạng thái tâm lý vào lúc mà vùng tiềm thức được kích hoạt với một năng lượng đủ mạnh, có khả năng tái tạo những hình ảnh nguyên thủy để giải thích cho những bí mật thời hiện tại.

Có vẻ như, địa điểm khu rừng gần biên giới là nơi hội tụ của các điều kiện cần thiết để những kẻ thích phiêu lưu như họ Đào và Y tìm kiếm năng lượng tinh thần cho quá trình sáng tác.

Không ít các sự kiện trong “Hư & thực” giống như những âm bản của đời sống giấu kín trong cái vỏ ảo giác được sử dụng như là một loại phương tiện để chuyển tải tư tưởng thẩm mỹ. Trong lúc phân tích trạng thái phiêu diêu họ Đào cũng như tự mổ xẻ bản ngã, Phùng Văn Khai có những đoạn triết lý đáng đọc. Mỗi đoạn triết lý như vậy đều liên tưởng đến số phận từng con người cụ thể.

“Hư & thực” là cuốn tiểu thuyết có kết cấu lỏng với một bố cục tượng trưng bởi các sự kiện không phát triển theo logic thông thường. Những giấc mơ bị ảo giác chi phối luôn nhảy cóc không theo trình tự đoạn mạch quy ước, lại càng không tuân thủ không gian, thời gian vật lý mà theo quy luật tâm lý.

Phong cách ngôn ngữ của “Hư thực” làm người đọc chú ý. Với vốn từ phong phú, lập luận chặt chẽ trên cái nền cảm hứng sáng tạo, câu văn của Phùng Văn Khai thiên về triết luận nhưng lại giàu sắc thái biểu cảm. Cuốn sách ghi nhận một nỗ lực của tác giả trong hành trình tìm tòi hướng đi mới…